Þjóðhátíðardagur Íslendinga 2026: 17. júní, þjóðhátíðardagur Íslands

Þjóðhátíðardagur Íslendinga 2026 er á miðvikudag 17. júní 2026. Þetta er lögbundinn frídagur sem fagnar stofnun lýðveldisins Íslands árið 1944 og er einnig fæðingardagur Jóns Sigurðssonar (1811-1879), forystumanns í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga.

Skyndilesning: Þjóðhátíðardagur 2026

Hvers vegna 17. júní?

Dagsetningin hefur tvöfalda merkingu:

1. Stofnun lýðveldisins Íslands átti sér stað 17. júní 1944 á Þingvöllum — þegar Ísland slitið var sambandinu við Danmörk og varð sjálfstætt lýðveldi. Þetta var hápunktur tveggja alda sjálfstæðisbaráttu.
2. Fæðingardagur Jóns Sigurðssonar — fæddur 17. júní 1811 á Hrafnseyri við Arnarfjörð. Jón var leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld og er talinn helsti baráttumaður íslenskrar sjálfstæði.

Dagurinn er ekki afmæli sjálfstæðis sem slíks (Ísland fékk fullveldi 1. desember 1918) — heldur stofnun lýðveldis (forsetadæmis í stað konungdæmis).

Sjálfstæðisbaráttan í stuttu máli

• 874 — Landnám Íslands hefst
• 1262 — Gamli sáttmáli, Ísland sættir á sig norska konungsvald
• 1380 — Ísland og Noregur ganga undir Danmörku
• 1809 — Tilraunir til sjálfstæðis (Jörundur Hundadagakonungur)
• 1811 — Jón Sigurðsson fæddur
• 1845 — Endurreisn Alþingis
• 1874 — Stjórnarskrá frá Christian IX konungi
• 1904 — Innlend stjórn
• 1. desember 1918 — Sambandslög: Ísland fullveldi en konungsdæmi með Danmörku
• 17. júní 1944 — Stofnun lýðveldisins á Þingvöllum

Er þetta lögbundinn frídagur?

Já. Þjóðhátíðardagurinn er á meðal lögbundinna frídaga samkvæmt íslenskum lögum (lög um 40 stunda vinnuviku nr. 88/1971 og kjarasamningar). Bankar, opinberar stofnanir og flestar verslanir eru lokaðar.

Fyrir fullt yfirlit yfir íslenska frídaga 2026, sjá /is/calendar.

Hvernig er Þjóðhátíðardagurinn haldinn?

Dagskráin í Reykjavík fylgir alltaf sömu uppsetningu:

1. Forsetinn flytur ávarp í Alþingishúsinu eða á torgunum, en vana er að dagurinn hefjist á opinberri athöfn
2. Fjallkonan flytur fyrra ávarpið — hefð frá 1944. Fjallkonan er kona klædd í íslenska þjóðbúninginn (peysuföt eða skautbúning), sem flytur ljóð eða ávarp sem táknrænan fulltrúi Íslands sem þjóðar. Fjallkonan er valin af Reykjavíkurborg, en aðrar bæir hafa eigin fjallkonur
3. Skrúðganga frá Hallgrímskirkju niður Skólavörðustíg eða öfugt
4. Skemmtanir á Arnarhóli og Lækjartorgi — tónleikar, leikrit, vörusala
5. Hátíðin í Vestmannaeyjum — sérstaklega fræg "Þjóðhátíð í Eyjum" í kringum verslunarmannahelgina, en 17. júní er einnig haldin þar
6. Almenningsdans og umferðargleði

Ef veður er gott (eins og venjulega í Reykjavík í júní), eru útihátíðir á öllum torgum bæjarins.

Þjóðhátíðin í Vestmannaeyjum

Aðgreint frá 17. júní er Þjóðhátíð í Eyjum sem haldin er um verslunarmannahelgina (fyrsta helgi í ágúst). Þetta er stærsta útihátíð Íslands, með brennum, ljósaskreytingum og útitónleikum. Hún hefst í Herjólfsdal á Heimaey og er aðsóknarmest af öllum útihátíðum landsins.

Þetta er ekki sami dagur og Þjóðhátíðardagur Íslendinga — heldur hefð sem hófst 1874.

Vinsælir íslenskir frídagar 2026

Hefðbundnar kveðjur

• "Gleðilegan þjóðhátíðardag!" — formleg
• "Til hamingju með daginn!" — almenn frídagakveðja
• "Áfram Ísland!" — patrítísk hvatning, einkum á íþróttum

Hefðbundinn matur 17. júní

Sérstakar hefðir varðandi mat eru ekki sterkar á 17. júní (öfugt við til dæmis 25. desember). En algengt er:

• Pylsur með öllu (frá Bæjarins Beztu og víðar) — íslensk lykilstaðreynd
• Skyr í eftirrétt eða hressing
• Lambakjöt í hátíðisveislum
• Kleinur og pönnukökur í kaffisamsætum

Þjóðhátíðardagurinn 2027

Þjóðhátíðardagur Íslendinga 2027 fellur á fimmtudag 17. júní 2027. Dagsetningin er föst — alltaf 17. júní.

Tengt efni

• Íslenskir frídagar 2026
• Júní 2026 dagatal
• Sumardagurinn fyrsti — 23. apríl
• Verkalýðsdagurinn — 1. maí

"Ísland það byggði nokkur eitilharður lands- og sjómaður." — Til hamingju með Þjóðhátíðardaginn, kæra Ísland!