Монгол улсын Наадам 2026 7-р сарын 11-13 өдрүүдэд тэмдэглэгдэнэ. Энэ нь Монголын үндэсний хамгийн том баяр бөгөөд "эрийн гурван наадам" — морин уралдаан, бөх, нумын харваа — гэсэн уламжлалт спортын тэмцээнүүдээс бүрддэг. 2010 онд ЮНЕСКО-ийн биет бус соёлын өвийн төлөөллийн жагсаалтад бүртгэгдсэн.
Шуурхай мэдээлэл: Наадам 2026
| Талбар | Утга |
|---|---|
| Огноо | 7-р сарын 11-13, 2026 (Бямба, Ням, Даваа) |
| Үндсэн хэлээр | Үндэсний Их Баяр Наадам |
| Бүтэн нэр | Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын баяр |
| Тэмдэглэдэг | Ардын хувьсгал (1921), эрт Цагаан Сар-аар (1206) |
| Гол үйл явдал | "Эрийн гурван наадам" — морь, бөх, нум |
| ЮНЕСКО | Биет бус соёлын өв, 2010 |
| Дараа жил | 7-р сарын 11-13, 2027 |
Юунд 7-р сарын 11-нд?
7-р сарын 11 нь Монголын Ардын Хувьсгалын ялалт (1921)-ын ой бөгөөд тусгаар тогтнолын баяр юм. 1921 оны 7-р сарын 11-нд Дамдины Сүхбаатар, Хорлоогийн Чойбалсан болон Монголын Ардын Намын удирдсан хувьсгалчид Хятад болон Барон Унгерн-Штернбергийн цэргүүдийн эсрэг ялалт байгуулж, Богд Хаант Засгийн газрыг шинэчлэн байгуулсан. Хожим 1924 онд Монгол улс ЗХУ-ын дараа дэлхийн хоёр дахь социалист улс болов.
Гэхдээ Наадам нь хувьсгалаас ч хол урт түүхтэй:
- МЭӨ III зууны үе — Хүннүгийн үед "эрийн гурван наадам" бүртгэлд орсон
- 1206 он — Чингис Хаан Монгол Эзэнт Гүрэн байгуулсны дараа Наадмыг улсын баяр болгожээ
- XIII-XIV зуун — Юань Гүрний үед уламжлалт тэмцээн болж үргэлжилсэн
- XVII-XX зуун эхэн — Богд Хаант Засгийн үед сүм хийдийн баяр хэлбэрээр үргэлжилжээ
- 1921 — Орчин үеийн улсын Наадам үндсэн дэх онцлог нь хувьсгалын ой болов
Албан ёсны баяр мөн үү?
Тийм. Наадам нь Монгол улсын албан ёсны үндэсний баяр бөгөөд долоон хоног Үндэсний Их Баярын тэмдэглэлийн дагуу албан байгууллагууд хаалттай байдаг (7-р сарын 10-15 хүртэл). Банк, төрийн байгууллага, ихэнх дэлгүүр, сургуулиуд хаалттай.
Монгол улсын 2026 оны бүх баярын хуанлийг үзэхийг хүсвэл /mn/calendar хаяг руу зочлоно уу.
"Эрийн гурван наадам"
Наадмын гол агуулга бол гурван уламжлалт спорт буюу "эрийн гурван наадам":
1. Бөх (барилдаан)
Уламжлалт Монгол бөх — гурван өдөр үргэлжлэх нэг шатлалт хасалтын тэмцээн. 512 хүртэлх барилдагчид Улаанбаатарын Үндэсний бат-тариагч талбай (Төв стадион)-д барилдана. Уралдаан 9 шат үргэлжлэн, чөлдөг даавуун цамц (зодог) болон богино өмд (шуудаг) өмссөн барилдагчид цаг хязгааргүй бөхөөр барилдана. Шилдэг барилдагчид арслан, заан гэх мэт цоло хүртэнэ.
2. Морин уралдаан
Монгол угсаа уламжлалын наанан (ялангуяа 15-25 км хүрэх хайнаг, их-нас, сой-олд, азарга гэх мэт ялгаатай ангилал) морьдын уралдаан. Морьд 5-13 настай хүүхэд унаач-ууд (ихэвчлэн 7-12 настай) унаж, талын замаар, олон км уралдаана. Хорь морьдын дотроос ялалт байгуулсан аварга морьд алдартай болдог.
3. Сурын (нумын) харваа
Морь дээрээс эсвэл зогсож уламжлалт монгол нум болон сум-аар алхам тогтоосон зайнаас олон шиаргаа онилоход буудна. Эрэгтэй, эмэгтэй, орос харваа (буриад уламжлал), халх харваа (төв монгол), урианхай харваа (баруун монгол) гэсэн ангилалтай.
Энэ гурваас гадна сүүлийн жилүүдэд шагай нядалгаа (шигай) гэдэг дөрөв дэх төрөл нэмэгдсэн боловч ЮНЕСКО-ийн жагсаалтад бүртгэгдсэн нь эрийн гурван наадам.
Хэрхэн тэмдэглэдэг вэ?
Уламжлалт хөтөлбөр:
- 7-р сарын 10 — Бэлтгэлийн өдөр — улаанбаатарт цуглаан, уран бичээч, монгол уламжлалт хэв загвар үзэсгэлэн
- 7-р сарын 11 — Нээлтийн ёслол — Төв Стадионд Их Эзэнт Гүрний туг залгаатай ёслол, Ерөнхийлөгчийн илтгэл, бөх барилдааны эхлэл
- 7-р сарын 12 — Гол өдөр — морин уралдаан, нумын харваа, бөх барилдааны хагас шигшилгээ
- 7-р сарын 13 — Хаалтын ёслол — бөх барилдааны шигшилгээ, Гадаа Дэлгэр Талбай (Хүй долоон худаг) дахь тэмцээний шагнал гардуулалт
- Гудамжны тэмцээн — Улаанбаатарын төв гудамжуудад уламжлалт хэв загвартай оёдол, гар урлал, монгол хоол (бууз, хорхог, айраг) худалдаа
- Деел өмссөн өдөр — Олон хүн дээл (уламжлалт өвчинхэн) өмсөж нийслэлд алхдаг
Хөдөө орон нутаг дахь Наадам
Улаанбаатараас гадна:
- Хархорин (Орхон Хөндий) — Их Эзэнт Гүрний хуучин нийслэлийн уламжлалт Наадам
- Хөвсгөл нуурын Цагаан Уул — Хөвсгөл аймгийн Наадам, гайхамшигт байгальтай
- Ховд хот — баруун монгол Наадам, олон ястан (Казах, Урианхай гэх мэт) онцлогтой
- Дорнод Чойбалсан — зүүн монгол их хээрийн Наадам
- Архангай Цэцэрлэг — морьны хүлэг ширтсэн төв хээрийн Наадам
Аймаг бүр 7-р сарын 11-13 хэдгүй "Хошуу Наадам" болон "Сум Наадам" хийдэг — улсын төрийн төв Наадмын өмнө бэлтгэлийн уралдаанууд.
Монгол улс тоогоор
- Газар нутаг: 1 564 110 км² (дэлхийн 19 дэх том улс, газрын өргөнөөр)
- Хүн ам: ~3.4 сая (дэлхийн хамгийн сийрэг хүн амтай улс — 1 км² тутамд 2 хүн)
- Нийслэл: Улаанбаатар (~1.7 сая хүн)
- Албан ёсны хэл: Монгол хэл (киирил үсэг)
- Морь: ~ 4 сая (хүн амаас ИХ)
- Эзэнт Гүрэн: 1206 (Чингис Хаан); тусгаар тогтнол 1921
Уламжлалт мэндчилгээ
- "Сар шинэдээ сайхан наадаарай!" — албан ёсны
- "Наадмын мэнд хүргэе!" — энгийн
- "Уралдаан тэмцээнээр ялалт байгуулаарай!" — ялалт хүсэх
- "Алдар бугштай!" — алдартай байх хүсэлт
Наадам 2027
2027 оны Монгол улсын Наадам нь 2027 оны 7-р сарын 11-13 өдрүүдэд болно. Огноо тогтмол — жил бүр 7-р сарын 11-нээс эхэлдэг.
Холбогдох хуудсууд
- Монгол улсын 2026 оны баярын хуанли
- 2026 оны 7-р сарын хуанли
- Цагаан Сар — 2-р сар (Лунар Шинэ Жил)
- Чингис Хааны мэндэлсэн өдөр — 11-р сар
"Эрийн гурван наадмаар ялалт байгуулъя!" — Наадмын мэндийг хүн бүхэнд хүргэе!